İran savaşı öncesinde, Basra Körfezi'nden günde yaklaşık 15 milyon varil petrol geçiyordu ve bu dar su yolu dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biriydi.
Şimdi Körfez petrol üreticileri, bu rotaya olan bağımlılıklarını azaltma planlarını hızlandırıyor. Bu değişim, Mısır, Sudan, Eritre ve Cibuti gibi ülkelerin kıyı şeridini kapsayan Afrika'nın Kızıldeniz hattını yeni bir küresel enerji haritasının merkezine yerleştirebilir.
Körfez ülkeleri neden Hürmüz Boğazı'na alternatif arıyor?
Körfez genelindeki hükümetler ve enerji şirketleri, inşa halinde olan, ileri düzeyde planlanan veya görüşülmekte olan en az yedi büyük boru hattı projesini hayata geçiriyor.
Bu projeler, ham petrolü Hürmüz Boğazı'nı baypas ederek Kızıldeniz, Umman Körfezi ve Akdeniz'deki ihracat terminallerine yönlendirmek üzere tasarlanmıştır. Hürmüz Boğazı'nda İran ile yaşanan gerilimler, deniz taşımacılığını defalarca sekteye uğrattı.
Afrika'nın Kızıldeniz Koridoru Stratejik Önem Kazanıyor
Afrika'nın Kızıldeniz rotası neden stratejik önem kazanıyor?
Planlanan altyapı, Kızıldeniz'in stratejik önemini önemli ölçüde artırabilir ve bu su yoluna sınırı olan Afrika ülkelerini giderek daha hayati hale gelen küresel bir enerji koridorunun üzerine yerleştirebilir.
Suudi Arabistan, zaten ham petrolü Abqaiq işleme merkezinden Kızıldeniz'deki Yanbu'ya taşıyan Doğu-Batı Boru Hattı'nı işletiyor. 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında inşa edilen boru hattı, bölgesel gerilimler yoğunlaştıkça kritik bir alternatif haline geldi.
Birleşik Arap Emirlikleri de petrol sahalarını Umman Körfezi'ndeki Fujairah'a bağlayan 3 milyar dolarlık bir boru hattını genişletiyor ve bu projenin 2027 ortasında tamamlanması bekleniyor.
Irak, eş zamanlı olarak Türkiye ve Suriye üzerinden günde 2 milyon varile kadar taşıma kapasitesine sahip yeni ihracat rotaları peşinde koşarken, Ürdün'ün Akabe limanına Kızıldeniz üzerinden bir başka boru hattı için de görüşmeler devam ediyor.
Yeni boru hatları ne kadar petrol taşıyabilecek?
Goldman Sachs'a göre, bu projelerin birleşimiyle 2027 sonuna kadar günde 3,8 milyon varil, 2028 sonuna kadar ise günde 7,3 milyon varil baypas kapasitesi eklenebilir. Tamamlanmaları halinde, Körfez'in savaş öncesi petrol ihracatının yaklaşık %60'ı (günde 23 milyon varil) Hürmüz Boğazı'ndan tamamen kaçırılabilir.
Bu yatırım hamlesi, İran çatışmasıyla bağlantılı aylarca süren aksaklıkların ardından geldi. Bu aksaklıklar Hürmüz Boğazı üzerindeki baskıyı sürdürdü ve Brent petrolünü varil başına 100 doların üzerine çıkardı. Körfez üreticileri, İran kıyı şeridi boyunca bir deniz geçiş noktasına bağımlılığı giderek kabul edilemez bir uzun vadeli risk olarak görüyor.
Bu çeşitlendirmeye rağmen, alternatif rotalar jeopolitik risklere karşı savunmasızlığını koruyor. Yemen'deki İran destekli Husi isyancılar, Kızıldeniz'deki gemilere yönelik saldırılarını sürdürerek, bölgenin alternatif ihracat koridorunun da savunmasız olduğunu vurguluyor.
Bazı yeni rotalar daha yüksek taşıma maliyetleriyle de geliyor. Akdeniz üzerinden taşınan petrol, Asya pazarlarına ulaşmak için Afrika çevresinde daha uzun yolculuklar gerektirebilirken, Süveyş Kanalı dünyanın en büyük ham petrol taşıyıcılarını kabul edemiyor, bu da nakliye verimliliğini azaltıyor.
Boru hatlarının kendileri de savunmasız olduklarını kanıtladı; Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı daha önce Husi insansız hava aracı saldırısına uğramıştı.
Yine de Körfez'in milyarlarca dolarlık altyapı hamlesi, küresel enerji akışlarını yeniden şekillendirmeye hazırlanıyor. Daha fazla petrol Kızıldeniz terminallerine yönlendirildikçe, Afrika kıyı şeridi uluslararası ticarette daha da kritik bir bağlantı noktası olarak ortaya çıkabilir ve kıtanın dünya enerji tedarik zincirindeki stratejik önemini pekiştirebilir.