Zambiya'nın 2019'da başlattığı Ulusal Sağlık Sigortası (NHIS) sistemi, yaşlılar için sağlık hizmetlerine erişimi maliyetleri düşürerek ve hizmet kullanılabilirliğini artırarak iyileştirdi. Ancak ilaç sıkıntısı, altyapı ve personel yetersizliği gibi zorluklar sistemin tam potansiyeline ulaşmasını engelliyor. Araştırmalar, devlet desteğinin artırılması, ek sağlık tesislerinin inşası ve sistem kaynaklarının daha iyi yönetilmesi gerektiğini gösteriyor.
Yaş ilerledikçe kronik rahatsızlıkların görülme olasılığı artarken, birçok yaşlı yetişkin sağlık hizmetlerinin maliyetini karşılamakta zorlanıyor. Bu durum, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde daha belirgin. Zambiya, 2019'da evrensel sağlık kapsamına ulaşma hedefiyle Ulusal Sağlık Sigortası (NHIS) uygulamasını başlattı. Sistem, Zambiya vatandaşları ve daimi ikamet edenlerin üye olmasını zorunlu kılıyor. 18-64 yaş arası yetişkinler katkıda bulunurken, çocuklar ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler ana üye üzerinden sisteme dahil ediliyor. Yaşlılar, engelliler ve yoksullar katkı payı ödemekten muaf tutuluyor.
Ancak sistemde yoksullar ve kayıt dışı sektör çalışanları için ek bakım masrafları gibi boşluklar bulunuyor. Kayıtlı sektör çalışanları bordro kesintileriyle, kayıt dışı çalışanlar ise doğrudan ödeme yaparak katkıda bulunuyor. Üyeler, akredite kamu, özel ve misyon sağlık tesislerinde çeşitli sağlık hizmetlerine erişebiliyor.
Halk sağlığı araştırmacıları, Zambiya'nın Kitwe bölgesinde NHIS'in yaşlılar için sağlık hizmeti sunumunu nasıl güçlendirdiğini inceledi. Kitwe, yüksek işsizliğe rağmen bölgenin sağlık hizmetleri merkezi olması nedeniyle çalışma için ideal bir yerdi. Araştırmacılar, yaşlı hastalar, sağlık çalışanları ve sigorta yöneticileriyle nitel bir çalışma yürüttü.
Bulgularımız
Araştırma, NHIS'in yaşlılar için sağlık hizmetlerine erişimi iyileştirmede önemli bir rol oynadığını ortaya koydu. Üç temel bulgu şunlardı:
-
Uygun fiyatlılık: Üye katkıları ve hükümet desteği sayesinde sistem, hastaların doğrudan ödeyeceği sağlık hizmeti maliyetlerinin bir kısmını karşılıyor. Kayıtlı sektörde yer alanlar temel ücretlerinin %1'ini, kayıt dışı çalışanlar ise gelirlerine göre aylık 30-50 Zambiya Kwachası (yaklaşık 1,50-2,60 ABD Doları) ödüyor. 65 yaş ve üstü olanlar ise herhangi bir katkıda bulunmuyor. Bu mali güvence, özellikle istikrarlı geliri olmayan yaşlılar için katarakt ameliyatı veya ortopedik operasyonlar gibi maliyetli prosedürlere daha az doğrudan ödeme ile erişim sağlıyor.
-
Erişim: Sistem üyeleri, fayda paketinde sağlanan sağlık hizmetlerine eşit erişime sahip. Herhangi bir kısıtlama olmaksızın tüm akredite tesislerde, kamu veya özel, hizmetlere erişebiliyorlar. Bu, yaşlılara daha fazla seçenek sunuyor.
-
Farkındalık: Kampanyalar ve saha ekiplerinin kapıdan kapıya yürüttüğü kayıt faaliyetleri, yaşlıların sisteme dahil edilmesine ve katılımın artmasına yardımcı oldu.
Boşluklar
Bu başarılara rağmen, yaşlıların sağlık hizmetlerine erişimini etkileyen çeşitli engeller devam ediyor. En sık dile getirilen zorluklar arasında şunlar yer alıyor:
- İlaç sıkıntısı: Bazı tesislerde ilaçların bulunmaması, hastaların kendi paralarıyla ilaç satın almalarına neden oluyor.
- Mesafe: Kırsal ve banliyö bölgelerde yaşayan yaşlılar, akredite tesislere ulaşmak için önemli mesafeler kat etmek zorunda kalıyor. Ulaşım maliyetleri ve uzun yolculuklar, hareket kabiliyeti kısıtlı veya kronik sağlık sorunları olanlar için zorlayıcı olabiliyor.
- Sistem arızaları ve idari gecikmeler: Ön onay gerektiren hizmetlerdeki gecikmeler ve teknik kesintiler, zamanında bakıma erişimi etkileyebiliyor.
- Yetersiz kaynaklar: Sağlık personeli sıkıntısı, altyapı üzerindeki baskı ve hizmetlere yönelik artan talep, sistemin tam potansiyeline ulaşmasını engelliyor. Ulusal sağlık bütçesinde sistem yürürlüğe girdiğinden beri çok az artış oldu.
Bundan sonra ne olmalı?
Çalışma, yaşlıların sağlık hizmetlerine erişimini iyileştirebilecek stratejiler öneriyor: Katkı paylarını ödemekte zorlanan yaşlı üyeler için devlet desteğinin artırılması, özellikle yetersiz hizmet alan bölgelerde ek sağlık tesislerinin inşa edilmesi ve akredite edilmesi, seyahat mesafelerini azaltmak ve yoğun tesislerdeki kalabalığı hafifletmek. Ayrıca, sistem kaynaklarının yönetiminde daha güçlü izleme ve hesap verebilirlik ihtiyacı vurgulanıyor. Bu zorlukların üstesinden gelmek için hükümet, sağlık hizmeti sağlayıcıları ve sigorta yöneticileri arasında koordineli çabalar ve sağlık altyapısı, ilaç bulunabilirliği, iş gücü geliştirme ve hizmet kalitesine devam eden yatırım şart.
Kaynak: The Conversation Africa