Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, küresel tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi yarışının, Afrika için on yıllardır süregelen en büyük sanayi fırsatlarından birini yarattığını ancak bunun hükümetlerin rekabetçi üretim ekosistemlerini hızla inşa etmesiyle mümkün olacağını söyledi.
Abuja'da düzenlenen Gelişen Piyasalar Forumu'nda Nijerya Merkez Bankası Başkanı Yemi Cardoso ile bir söyleşide konuşan Okonjo-Iweala, jeopolitik gerilimlerin tek bir ülkeye aşırı bağımlılığın risklerini ortaya çıkarmasıyla çok uluslu şirketlerin mal tedarik ve üretim yerlerini giderek daha fazla yeniden düşündüğünü belirtti.
“Şu anki ihtiyaç, tedarik zincirlerini ve tedarik rotalarını çeşitlendirmek, bu kadar yoğunlaşmamak” diyen Okonjo-Iweala, bu değişimin Afrika ekonomileri için küresel üretim ağlarına entegre olmak adına nadir bir şans sunduğunu savundu.
Bu açıklamalar, dünya genelindeki hükümetler ve işletmelerin COVID-19 pandemisi, jeopolitik çatışmalar ve artan ticaret gerilimleri nedeniyle ortaya çıkan tedarik zinciri kırılganlıklarını azaltma çabalarıyla aynı zamana denk geliyor.
Başlangıçta “yeniden kıyıya dönme” (reshoring) ve “dost kıyıya dönme” (friend-shoring) konuşmaları hakimken, odak noktası giderek daha fazla sayıda üretim lokasyonunda yoğunlaşmak yerine, daha çeşitli ve dayanıklı küresel tedarik zincirleri inşa etmeye kaydı.
Okonjo-Iweala, Afrika'nın yönetişimi güçlendirmesi, altyapıyı iyileştirmesi ve yatırımcıları caydıran bürokratik engelleri kaldırması halinde yeni yatırımlar için cazip bir destinasyon olarak konumlanabileceğini belirtti.
Bireysel ülkeler olarak rekabet etmek yerine, Afrika ülkelerini kıtanın elektrikli araçlar, bataryalar ve yenilenebilir enerji teknolojilerinde kullanılan devasa kritik mineral rezervleri etrafında bölgesel sanayi değer zincirleri geliştirmeye çağırdı.
“Bunun sadece ülke bazında bir mesele olmaması gerektiğini düşünüyorum” diyen Okonjo-Iweala, Batı Afrika ülkelerinin mineralleri işlemede işbirliği yaparak elektrikli araç bataryaları gibi daha yüksek katma değerli üretime geçme fırsatlarına işaret etti.
Bu yorumlar, yarı iletkenler, temiz enerji ve kritik mineraller gibi stratejik sektörler için tedarik zincirlerini çeşitlendirmeye yönelik artan küresel çabalarla uyumlu.
Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve Asya'daki politika yapıcılar, özellikle ileri üretim ve enerji geçişi için gerekli malzemelerde, yoğunlaşmış tedarik ağlarına olan bağımlılığı azaltma çabalarını artırdı.
Afrika ham madde ihraç etmek yerine katma değer sağlamalı
Okonjo-Iweala, Afrika'nın rekabet avantajının ham madde tedarikinin ötesine geçmesi gerektiğini savundu.
Bunun yerine, kıtanın mineralleri yerel olarak işlemesi ve küresel pazarlara tedarik sağlayabilecek bölgesel üretim endüstrileri geliştirmesiyle daha fazla değer elde etmesi gerektiğini söyledi.
DTÖ başkanı, bu fırsatın otomatik olarak gelmeyeceği konusunda uyardı ve Afrika'nın Asya ve Latin Amerika'dan yeni yatırımlar için ciddi bir rekabetle karşı karşıya olduğunu belirtti.
“Kucağımıza düşmeyecek” diyen Okonjo-Iweala, yatırımcıların yalnızca politika istikrarı, verimli kurumlar ve şeffaf yönetişim sunan Afrika pazarlarını seçeceğini vurguladı.
Daha az yardım, daha fazla yerel yatırım
Küresel tedarik zincirlerinin ötesinde, Okonjo-Iweala Afrika ekonomilerinin yabancı yardım ve yatırımın eskisi kadar bol olmayacağı bir dünyaya hazırlanması gerektiğini savundu.
Hükümetleri yerel sermayeyi harekete geçirmeye, yerel yatırımcılar için koşulları iyileştirmeye ve nihayetinde daha fazla uluslararası yatırım çekecek bir ortam yaratmaya çağırdı.
“Aynı kaynak akışlarını bekleyemeyiz” diyen Okonjo-Iweala, “yardım evden başlar” diye ekledi.
Ayrıca Afrika ülkelerini Afrika Kıtası Serbest Ticaret Alanı'nın (AfCFTA) uygulamasını hızlandırmaya çağırdı ve kıta içi ticaretin artmasının küresel ölçekte rekabet edebilecek bölgesel tedarik zincirleri oluşturmak için elzem olduğunu belirtti.
Okonjo-Iweala için mesaj açıktı: Değişen küresel ekonomik düzen, Afrika'ya yakında tekrar gelmeyebilecek bir fırsat sunuyor, ancak yalnızca yönetişimi iyileştiren, bölgesel işbirliğini güçlendiren ve katma değerli sanayilere yatırım yapan ülkeler bundan faydalanacaktır.