Gana, Ulusal Enerji Anlaşması kapsamında planlanan 4,4 milyar dolarlık enerji yatırımının yaklaşık 2,6 milyar dolarını özel yatırımcıların finanse etmesini bekliyor.
Finansman stratejisi, 2030 yılına kadar elektrik erişimini %99'a çıkarmayı hedeflerken, yıllarca süren enerji sektörü finansal zorluklarının ardından kamu maliyesi üzerindeki baskıyı azaltmayı amaçlıyor.
Gana'nın Ulusal Enerji Anlaşması'nın hedefleri nelerdir?
Program, hizmet performansını iyileştirmeye, kayıpları azaltmaya ve Gana'nın elektrik sektörüne uzun vadeli yatırımı çekmeye yönelik reformlara dayanacak.
Gana, evrensel elektrik erişim programı için özel yatırım seferberliği arayışında. Ülkenin Ulusal Enerji Anlaşması (National Energy Compact) kapsamında planlanan 4,4 milyar dolarlık enerji yatırım hattının yaklaşık 2,6 milyar dolarının özel yatırımcılar tarafından sağlanması bekleniyor.
Finansman stratejisi, 22-23 Temmuz tarihleri arasında Akra'da düzenlenen "Mission 300 Compact Implementation Support Workshop" sırasında gözden geçirildi. Toplantı, Gana'nın elektrik reformlarındaki ilerlemeyi ve yatırımı çekmek için gereken koşulları değerlendirmek üzere hükümet yetkililerini, kalkınma finans kurumlarını, özel sektör temsilcilerini ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya getirdi.
Gana neden özel sermayeye yöneliyor?
Özel sermayeye yapılan vurgu, Gana'nın enerji sektörünün karşı karşıya olduğu finansal kısıtlamaları yansıtıyor. Ulusal Enerji Anlaşması'na göre, sektör 2024 yılında GSYİH'nın %2,2'sine eşdeğer bir finansman açığı kaydetti. Bağımsız enerji üreticilerine ve yakıt tedarikçilerine olan borçların birikimi ise 2023 sonu itibarıyla 2,1 milyar dolara ulaşmıştı.
Bu yükümlülükler, kamu kurumlarının ve hizmet şirketlerinin yeni altyapıyı finanse etme kapasitesini zayıflattı ve yatırımcı güvenini sarstı. 2026'nın başlarında Gana, elektrik piyasasını istikrara kavuşturma ve yatırımcılar arasındaki güveni yeniden tesis etme çabalarının bir parçası olarak, bağımsız enerji üreticileri ve gaz tedarikçilerine olan 1,47 milyar dolarlık eski borçlarını ödediğini duyurmuştu.
Gelecekteki yatırımların daha büyük bir kısmını özel yatırımcılara yönlendirerek, Gana kamu borçlanmasına daha az bağımlı kalarak üretim, iletim ve son kilometre bağlantılarını genişletmeyi hedefliyor.
Gana'nın enerji yatırımları hangi projeleri kapsıyor?
4,4 milyar dolarlık yatırım hattı, kırsal elektrifikasyon projelerini, iletim hatlarının yükseltilmesini, Fildişi Sahili, Mali ve Burkina Faso ile bölgesel elektrik enterkonneksiyonlarını, büyük ölçekli güneş enerjisi santrallerini, mini şebekeleri, dağıtık yenilenebilir enerji sistemlerini ve temiz pişirme programlarını içeriyor.
Anlaşma kapsamında Gana, 2024'teki %89,1 olan elektrik erişim oranını 2030'a kadar %99'a çıkarmayı amaçlıyor. Ayrıca, 850 MW güneş, 200 MW rüzgar ve 150 MW hidroelektrik kapasitesi ekleyerek yenilenebilir enerji üretim kapasitesini genişletmeyi planlıyor.
Afrika Kalkınma Bankası'na göre Gana, Anlaşma kapsamında belirlenen eylemlerin yaklaşık %60'ını tamamladı ve 16 öncelikli reformundan 13'ünü uygulama yolunda ilerliyor. Sekiz mini şebeke projesi tamamlanırken, 35'i daha inşaat halinde. Parlamenter onaylar, ihale prosedürleri ve bütçe tahsisleri gibi diğer önlemler ise devam ediyor.
Finansman modelinin başarısı, büyük ölçüde Gana'nın elektrik hizmet şirketlerinin finansal ve operasyonel performansını iyileştirip iyileştiremeyeceğine bağlı olacak. Gana Elektrik Şirketi (Electricity Company of Ghana), 2028 yılına kadar dağıtım kayıplarını %27'den %23'e indirmeyi ve gelir toplama verimliliğini %93'e çıkarmayı hedefliyor. Hükümet ayrıca, elektrik tarifelerini enerji tedarikinin gerçek maliyetine yaklaştırmayı amaçlayan reformları da sürdürüyor.
Bu önlemler, Gana'nın elektrik genişletme programını finanse etmek ve 2030'a kadar evrensel erişime yaklaşmak için gereken uzun vadeli özel sermayeyi çekme yeteneğinin merkezinde yer alacak.
Kaynak: Ecofin Agency