Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla kaybedilen kapasiteyi telafi etmek amacıyla petrol boru hatlarını genişletme planlarını hızlandırıyor. Yeni veriler, iki ülkenin Basra Körfezi'ne olan derin bağımlılığını gözler önüne seriyor.
Irak'ın Kürdistan-Türkiye boru hattı kapasitesi ne kadar artacak?
Geçen hafta Irak kabinesi, mevcut sevkiyatını günde 220.000 varilden 770.000 varile üçe katlayacak olan Kürdistan-Türkiye boru hattı ağından ham petrol ihracatını hızlandırma planlarını onayladı.
Bu güzergah, Kürdistan üzerinden Türkiye'nin Akdeniz limanı Ceyhan'a alternatif bir geçiş sağlıyor. Dünya Bankası'na göre, tam kapasiteyle çalıştığında, 2025'te reel GSYİH'nın %53'ünü oluşturan petrol bağımlısı Irak ekonomisine rahatlama getirmesi bekleniyor.
Ekonomik istihbarat sağlayıcısı QuantCube Technology'nin CNBC'ye özel olarak gösterdiği verilere göre, savaşın başlamasından bu yana Irak'ın genel ihracatı, coğrafi olarak Hürmüz'e bağımlı olması nedeniyle neredeyse durma noktasına geldi.
QuantCube'un göstergesi, Irak ve BAE limanlarından ayrılan ölü ağırlık tonajının hacmini ölçerek gemilerin taşıdığı kargo ağırlığına ilişkin bir tahmin sunuyor.
QuantCube'da kıdemli ekonomist olan Alan Lemangnen, CNBC'ye verdiği röportajda, "Irak çok daha karmaşık bir durumda çünkü petrolünün çoğu, hatta tamamı Hürmüz'den transit geçiyor." dedi.
Irak, 16 Mayıs'ta düzenlediği basın toplantısında, savaş öncesi 93 milyon varil olan Nisan ayı petrol ihracatının 10 milyon varil ile Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğini duyurdu.
BAE, petrol ihracatını artırmak için hangi yeni projeyi hızlandırıyor?
Bu arada Abu Dabi de petrol ihracat kapasitesini genişletmek ve Hürmüz Boğazı'ndaki darboğazı aşmak amacıyla yeni Batı-Doğu boru hattının Fuceyir'e inşasını hızlandırıyor.
2027'de faaliyete geçmesi beklenen proje, Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi'nin (ADNOC) ihracat kapasitesini iki katına çıkaracak.
Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Halid bin Muhammed bin Zayed Al Nahyan, 15 Mayıs'ta artan küresel enerji talebini karşılamak için boru hattının daha hızlı teslim edilmesini istedi.
BAE, Hürmüz'ün kapanmasının etkisini hafifleterek petrol ihraç etmeye devam edebiliyor.
Lemangnen, "Irak'ın konumu ve yeniden yönlendirme yeteneğinin olmaması nedeniyle BAE veya Suudi Arabistan'dan çok daha karmaşık bir durumda olduğu açık." diye ekledi.
"BAE'nin hala Fuceyir terminali var. Savaş sırasında hasar görmüş olsa da, teorik olarak hala büyük miktarda petrol ihraç etmek için altyapısı ve gemileri mevcut."
Alternatif petrol boru hatları hangi risklerle karşı karşıya?
Ancak mevcut alternatifler bile risk altında. Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı Nisan ayında İran tarafından saldırıya uğradı, Fuceyir de İran insansız hava araçlarının hedefi oldu ve ham petrol ihracat terminalindeki yükleme operasyonlarını aksattı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Basra Körfezi yakınlarındaki işleme tesislerini Kızıldeniz'deki bir ihracat merkezine bağlayan Doğu-Batı boru hattı ile BAE'nin Fuceyir limanına giden boru hattının toplamda günde 3,5 ila 5,5 milyon varil (mb/d) arasında mevcut kapasiteye sahip olduğunu belirtiyor, ancak Suudi Arabistan Mart ayında boru hattının günde 7 milyon varil pompalamakta olduğunu söyledi.
Ancak akışlar, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürününün geçtiği seviyelerin oldukça altında kalıyor.
Alternatif ihracat güzergahlarının geliştirilmesi, yalnızca altyapıya büyük yatırımlar değil, aynı zamanda zaman da gerektiriyor. Boru hatları birden fazla bölgeden geçtiğinde genellikle uluslarüstü anlaşmalar gereklidir.
Hürmüz'den gemi geçişleri savaş öncesi seviyelerin önemli ölçüde altında kalmaya devam ediyor. Lloyd's List'e göre, deniz yolundaki trafik Mayıs ayında İran savaşındaki en düşük noktasına geriledi.
Körfez'de mahsur kalan gemiler, Tahran'ın belirlenmiş bir Hürmüz güzergahından geçiş izni almadıkları sürece İran güçleri tarafından saldırıya uğrama riskiyle karşı karşıya. Ayrıca İran ile işbirliği yapmaları halinde ABD yaptırımlarından da kaçınmak zorundalar.
Kaynak: CNBC Africa