Fas ve Avrupa Birliği'nin 2018'den bu yana su, tarım ve gıda alanlarında yürüttüğü PRIMA programı, 28,4 milyon Euro'luk yatırımla önemli sonuçlar vermeye başladı. Program kapsamında finanse edilen 152 proje, laboratuvarların donatılmasına, genç araştırmacıların yetiştirilmesine ve yenilikçi çözümlerin geliştirilmesine olanak sağladı. Tuzdan arındırma, akıllı sulama ve zeytinyağı atıklarının değerlendirilmesi gibi alanlarda laboratuvar aşamasını geçen bu yeniliklerin sahada yaygınlaştırılması ise önümüzdeki en büyük zorluk olarak öne çıkıyor.
PRIMA: Fas Araştırmaları 28 Milyon Euro Yatırımla İlerliyor
Fas ve Avrupa Birliği (AB) arasındaki bilimsel işbirliğini güçlendiren PRIMA programı, su, tarım ve gıda alanlarında somut çözümler üretmeye devam ediyor. 2018'den bu yana Faslı ekiplerin katıldığı 152 projeye toplam 28,4 milyon Euro finansman sağlandı. Bu fon, laboratuvarların modernizasyonuna, genç araştırmacıların yetiştirilmesine ve geliştirilen çözümlerin test edilmesine katkıda bulundu.
Fas'ın PRIMA'daki Rolü ve Finansman
- Fas, 2018'den bu yana PRIMA programına aktif olarak katılıyor.
- Ulusal ekipler, 152 projeye dahil oldu ve bu projeler için toplam 28,4 milyon Euro finansman sağlandı. Bu finansmanın 14,8 milyon Euro'su Fas tarafından, 13,6 milyon Euro'su ise Avrupa Komisyonu tarafından karşılandı.
- Fas, bu katkılarla PRIMA'ya katılan ilk beş ülke arasında yer alıyor.
- Proje portföyünün yaklaşık %45'ini tarım sistemleri, %27'sini tarımsal gıda değer zincirleri ve %24'ünü su yönetimi oluşturuyor.
Güçlendirilmiş Laboratuvarlar ve Artan Sorumluluklar
PRIMA Programı Fas'a Ne Kazandırıyor?
PRIMA programı sayesinde Faslı araştırma kurumları, uluslararası projelerde sadece uygulama ortağı olmaktan çıkıp, bilimsel tasarım, hedef belirleme ve proje yönetimi gibi alanlarda da tam katılım sağlamaya başladı. Cadi Ayyad Üniversitesi'nde kurulan ve kontrollü ortamlarda ekosistemleri incelemeye olanak tanıyan su ekosistemleri deney platformu gibi yenilikler, laboratuvar kapasitelerini önemli ölçüde artırdı.
Profesör Faissal Aziz, "PRIMA finansmanı laboratuvarımızın kapasitelerini büyük ölçüde güçlendirdi," diyerek, genç araştırmacıların istihdam edildiğini ve hassas bilimsel ekipmanların finanse edildiğini belirtti. Bu çalışmalar, patent başvurularına ve endüstriyel transferi hedefleyen start-up'ların kurulmasına da zemin hazırlıyor.
Tuzdan Arındırmadan Akıllı Sulamaya Yenilikçi Çözümler
PRIMA kapsamında geliştirilen projeler, Fas'ın su kıtlığı ve tarımsal verimlilik gibi acil sorunlarına yönelik yenilikçi çözümler sunuyor:
- SmaCuMed: Tuzlu yeraltı sularını arıtan ve sensörlerle kontrol edilen akıllı sulama sistemini birleştiren bir "Akıllı Sulama Küpü" geliştirdi. Bu cihaz, güneş enerjisiyle çalışarak izole tarım alanlarında otonom olarak kullanılabiliyor.
- INTEL-IRRIS: Küçük çiftlikler için tasarlanmış, sensörler aracılığıyla toprak nemini ölçen ve akıllı telefon uygulamasıyla çiftçilere bilgi sağlayan bir sulama sistemi geliştirdi.
- SUSTAINOLIVE: Zeytinyağı sektöründe sürdürülebilirliği artırmayı hedefleyerek, agroekolojik uygulamaları denedi ve atıkların değerlendirilmesi üzerine çalışmalar yürüttü.
Ölçek Büyütme: En Büyük Engel
PRIMA Programı'nın Sahada Karşılaştığı Zorluklar Nelerdir?
Geliştirilen yeniliklerin laboratuvar aşamasından çıkıp sahada yaygın olarak benimsenmesi, en önemli zorluklardan biri olarak görülüyor. Meknes Ulusal Tarım Okulu profesörü Mostafa Errahj, "Aktörlerin ortaklığı kurumsal mekanizma ile asla garanti edilmez: inşa edilir, müzakere edilir ve bazen başarısız olur," uyarısında bulunuyor. Çözümlerin yerel koşullara, sosyal ilişkilere ve örgütlenme biçimlerine uyum sağlaması kritik önem taşıyor.
Errahj, bir çözümün genelleştirilmesi için "scaling up" (yukarı ölçekleme), "scaling out" (dışa ölçekleme) ve "scaling deep" (derin ölçekleme) olmak üzere üç biçimden bahsediyor. Bu süreçlerin başarılı olması için bölgesel idareler, meslek örgütleri ve uzun vadeli finansman sağlayacak kuruluşlarla yakın işbirliği gerekiyor.
Bilimsel Etkiyi Güçlendirme Hedefi
Fas'ın PRIMA Programı'ndaki Gelecek Planları Nelerdir?
Fas'ın PRIMA programındaki artan rolü, Akdeniz bilimsel önceliklerinin belirlenmesinde daha fazla söz sahibi olmasını hedefliyor. Fas'ın 2025-2027 dönemi için yapacağı 6,6 milyon Euro'luk katkı, bu hedefe ulaşmada önemli bir adım olarak görülüyor. Program, sürdürülebilir gıda sistemleri, su güvenliği ve iklim uyumu gibi ortak önceliklerin yanı sıra yenilenebilir enerjiler, sağlık ve dijitalleşme gibi alanlarda da işbirliğini teşvik ediyor.
PRIMA, Fas ve AB arasındaki bilimsel ve teknolojik işbirliği anlaşmasının daha geniş bir parçası olarak, Faslı ekiplerin Horizon Europe gibi diğer programlardaki katılımlarını da tamamlıyor. Programın başarısı, finanse edilen projelerin sonuçlarının sahada ne kadar kalıcı olacağına bağlı olacak.
Kaynak: Médias24