Mozambik'te her yıl yarım milyondan fazla genç işgücüne katılıyor. Üniversite ve meslek okullarından mezun olanların çoğu sonunda iş bulsa da, bu süreç yavaş ve belirsiz. Bulunan işler genellikle düşük ücretli, güvencesiz ve mezunların beklentilerini karşılamıyor. Eğitim tek başına çözüm sunmuyor; ekonomik büyüme ve iş yaratma arasındaki kopukluk, beceriler ile fırsatlar arasındaki dengeyi bozuyor. Politika yapıcıların, eğitim genişletmenin yanı sıra iş kalitesine, eğitimden işe geçiş süreçlerine ve daha iyi veri toplamaya odaklanması gerekiyor.
İstihdam İstatistiklerinin Arkasındaki Gizli Hikaye
Mozambik'te üniversite ve teknik-mesleki (TVET) okullarından mezun olan gençlerin işgücü piyasasına geçişi üzerine yapılan bir araştırma, istihdam oranlarının ilk bakışta olumlu görünse de, gerçekte yavaş ve dengesiz bir süreci ortaya koyuyor. Mezunların yaklaşık yarısı ilk yıl içinde iş bulurken, çoğunluğun iş bulması üçüncü veya dördüncü yılı buluyor. Üniversite mezunları için beş yıl sonra ekonomik aktivite oranı %90'a ulaşırken, TVET mezunları için bu oran dört yıl sonra %80'in biraz altında kalıyor. Bu oranlar, aynı yaştaki genel genç nüfusa göre daha düşük işsizlik oranları gösterse de, istihdama geçişin "kademeli" bir tırmanış olduğu ve bazı mezunların bu süreci başaramadığı görülüyor.
Her İş Aynı Değildir
İstatistiksel olarak "istihdam" tanımı, çalışıyor olmak ile iyi ve istikrarlı bir işe sahip olmak arasındaki farkı gizliyor. Mezuniyetten yıllar sonra bile, üniversite mezunlarının yaklaşık %72'si sabit pozisyonlarda çalışırken, TVET mezunları arasında bu oran sadece %39. TVET mezunları daha çok serbest meslek ve geçici işlere yöneliyor. Ücretli işler her zaman iyi işler anlamına gelmiyor; TVET mezunlarının %42'sinin yazılı sözleşmesi yok ve %41'i sosyal güvenlikten yararlanamıyor. Bu durum, mezunların işlerinden duyduğu memnuniyetsizliğin yüksek olmasına yol açıyor: Üniversite mezunlarının yaklaşık üçte ikisi ve TVET mezunlarının beşte dördünden fazlası mevcut işlerinden memnun değil.
Eğitim Tek Başına Çözüm Değil
Mozambik'in genç işsizliğiyle mücadele politikaları genellikle eğitime, özellikle de TVET'in genişletilmesine odaklanıyor. Ancak kanıtlar, sadece beceri odaklı bir yaklaşımın sınırlarını gösteriyor. Sağlık ve mühendislik gibi alanlarda mezunlar daha iyi performans gösterse de, üniversite mezunlarının yaklaşık %31'i ve TVET mezunlarının %43'ü eğitim alanlarıyla ilgisiz işlerde çalışıyor. TVET mezunlarının %32'si ise işlerinde aldıkları becerileri kullanmadıklarını belirtiyor. Bu durum, sadece beceri eksikliği değil, aynı zamanda bir talep sorununa işaret ediyor. Ekonomik büyüme genellikle az iş yaratan sektörlerden kaynaklanıyor ve büyüme ile istihdam birbirinden kopuyor.
Ayrıca, Mozambik'te üniversite ve TVET mezunlarının sayısı, genç nüfusun geneline kıyasla oldukça düşük. Bu durum, okul sonrası eğitimin işgücü piyasası sorunlarını tek başına çözemeyeceğini gösteriyor.
Politika Gündemini Yeniden Düşünmek
Bu bulgular, politika yapıcılar için önemli dersler içeriyor:
- Sadece eğitimi genişletmek yeterli değil; beceri geliştirme, iş yaratmayla paralel gitmeli.
- Eğitimden işe geçiş süreçlerine daha fazla odaklanılmalı; stajlar, çıraklıklar ve kariyer hizmetleri önem kazanmalı.
- İstihdam politikaları, yaratılan işlerin sayısının yanı sıra kalitesine de odaklanmalı.
- Eğitim politikaları, yenilik ve verimlilik artışı için gereken becerileri sağlayarak resmi ekonominin temellerini oluşturmaya yardımcı olmalı.
Mezunların gayriresmi sektörde çalışması, resmi ekonominin vasıflı işçileri absorbe etme kapasitesinin sınırlı olduğunu ve insan sermayesinin yetersiz kullanıldığını gösteriyor.
Neden Daha İyi Veri Önemlidir
Mozambik'teki izleme çalışmaları, aynı kişileri zaman içinde takip ederek işgücü piyasası geçişlerinin nasıl gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Ancak bu tür uzunlamasına veriler, düşük gelirli Afrika ülkelerinde hala nadir. Bu kanıt boşluğu, politika kararlarının varsayımlara dayalı olma riskini artırıyor ve genç nüfusun istihdamı gibi kritik konularda etkili çözümler üretmeyi zorlaştırıyor.
