Batı Afrika Para Birliği'ndeki bankalar, 2025 yılında mevduat ve borçlanmalarını 7.771 milyar CFA Frangı (13,8 milyar dolar) artırırken, müşteri kredileri 2.032 milyar CFA Frangı (3,6 milyar dolar) arttı. Ağırlıklı olarak devlet tahvillerinden oluşan menkul kıymet portföyü ise 3.388 milyar CFA Frangı (6,0 milyar dolar) yükseldi. Bu durum, bankaların kredi verme yerine devlet tahvillerine yöneldiğini gösteriyor.
Marjinal Frank Yön Değiştirdi
Batı Afrika Para Birliği'ndeki bankaların varlık dağılımı, 2025 yılında kredi verme eğiliminin azaldığını, menkul kıymetlere olan ilginin ise arttığını ortaya koyuyor. Müşteri kredileri hala en büyük kullanım alanı olsa da (%55,2), menkul kıymetler defteri %15,1 büyüyerek kullanılan varlıklardaki payını %36,8'e çıkardı. Kredilerin toplam varlıklardaki payı %47,1'e düşerken, diğer kullanımlar %38,1'e yükseldi. Merkez bankası verileri de ekonomiye verilen kredinin büyüme hızının yavaşladığını gösteriyor.
Bu yön değişikliğinde faiz oranları önemli bir etken. 2025'in üçüncü çeyreğinde bankaların ortalama kredi faiz oranı %6,67 iken, bölgesel devlet tahvilleri %7,11, Hazine bonoları ise %6,83 getiri sağladı. Bu durum, devlet tahvillerini hem daha karlı hem de daha az riskli bir yatırım haline getirdi. Ayrıca, brüt takipteki alacakların %9,1 gibi bir orana ulaşması da kredi riskini artırıyor.
Ortalama Rakamların Gizlediği İki Bankacılık Modeli
Birlik genelindeki ortalama oranlar yanıltıcı olabilir. Bankalar, mevduatlarının ne kadarını krediye dönüştürdükleri açısından iki ana gruba ayrılıyor: Mevduatlarının yarısından azını krediye dönüştürenler ve mevduatlarından daha fazlasını krediye dönüştürenler. Düşük orana sahip grupta Guaranty Trust Bank Côte d'Ivoire, UBA'nın Fildişi Sahili şubesi gibi bankalar yer alırken, yüksek orana sahip grupta Banque Commerciale du Niger ve BIMAO gibi bankalar bulunuyor. Bu durum, bankaların farklı bilanço stratejileri izlediğini gösteriyor.
Mevzuata göre bankaların sermaye yeterlilik oranı %11,5, kaldıraç oranı %3 ve likidite katsayısı %75 olmalı. Ancak mevduatın ne kadarının krediye dönüşmesi gerektiğine dair bir alt sınır bulunmuyor. Bu nedenle, farklı oranlara sahip bankalar da mevzuata uyumlu olabiliyor. Komisyon'un verilerine göre, incelenen 131 kredi kuruluşundan 118'i likidite gereksinimini karşılıyor.
Sistem genelinde bir finansman sıkışıklığı görünmüyor. Birliğin likidite katsayısı artarken, bankaların merkez bankasına olan bağımlılığı azaldı. Ancak reel çıktı büyümesine rağmen ekonomiye verilen kredinin büyüme hızının yavaşlaması dikkat çekiyor. Bu durumun tersine dönüp dönmeyeceği, kredi faiz oranlarındaki artış ve birlik genelindeki oranın düşüp düşmeyeceği ile belli olacak.
Kaynak: Ecofin Agency