Orta Doğu'daki kriz ve petrol fiyatlarındaki artış, biyo yakıtlara olan ilgiyi yeniden canlandırdı. Endonezya, Brezilya ve ABD gibi ülkeler, yükselen petrol fiyatlarına karşı ekonomilerini korumak amacıyla tarım ürünlerini alternatif yakıtlara karıştırma programlarını güçlendiriyor. Bu durum, küresel gıda güvenliği endişelerini artırıyor. Cirad'dan Franck Galtier, biyo yakıt sektörünün büyüklüğü, küresel gıda fiyatları üzerindeki etkisi ve Afrika için sonuçları hakkında Ecofin Ajansı'na konuştu.
Biyo yakıt piyasası emtia kullanımı açısından ne kadar önemli hale geldi?
Franck Galtier: Biyo yakıtların tarım piyasalarındaki ağırlığı, tüketilen emtia hacimleriyle ölçülüyor. Mısır, bitkisel yağlar ve şeker kamışı öne çıkıyor. 2025'te yakıt üretimi, küresel mısır üretiminin yaklaşık %16,4'ünü, uluslararası ticaretinin ise tamamını tüketti. Biyodizel üretimi küresel bitkisel yağ üretiminin %18,8'ini, uluslararası işlem gören yağların ise %52,8'ini kullandı. Şeker kamışı bazlı yakıtlar ise küresel üretimin %22,5'ini, uluslararası işlem gören şekerlerin %69,2'sini tüketti. Bu hacimler, emtia fiyatlarını etkilemek için yeterince büyük.
Biyo yakıtlar ve gıda fiyatları arasındaki bağlantı bugün ne biliyoruz?
Franck Galtier: Biyo yakıtların gıda fiyatları üzerindeki etkisi 2007'den beri tartışılıyor. 2008'deki küresel gıda krizi, mısır, buğday ve pirinç fiyatlarında büyük artışlara neden oldu. Analistler, biyo yakıtları bu krizin önemli bir tetikleyicisi olarak gördü. Birçok ülke, benzine veya dizel yakıta belirli oranda biyo yakıt karıştırılmasını zorunlu kılıyor. Bu zorunluluklar, temel emtia talebini artırarak fiyatları yükseltebiliyor. Artan petrol fiyatları, biyo yakıt üretimini daha karlı hale getirerek bu etkiyi güçlendiriyor. Kıtlık zamanlarında, biyo yakıt talebinin sabit kalması, ayarlamanın gıda tüketimi üzerine yüklenmesine neden oluyor ve bu da gıda güvenliği sorunlarını derinleştiriyor.
Biyo yakıtlar oynaklığı diğer faktörlerden daha mı fazla artırıyor?
Franck Galtier: Krizler genellikle iklim, biyo yakıtlar veya spekülasyon gibi birden fazla faktörün eş zamanlı etkisinden kaynaklanır. Biyo yakıt zorunlulukları, girdi piyasası gerilimleri, olumsuz hava koşulları ve ihracat kısıtlamaları gibi faktörler bir araya geldiğinde, tek başlarına neden olacaklarından daha güçlü bir etki yaratırlar. Örneğin, 2008'de ABD'nin mısır etanol zorunluluklarındaki artış, daha yüksek mısır ve buğday fiyatlarına ve ardından bazı ülkelerin ihracat kısıtlamalarına yol açtı. Biyo yakıtların, özellikle diğer şoklarla etkileşime girdiğinde, kriz dinamiklerinde önemli bir rol oynadığı açıktır.
Biyo yakıtlar sera gazı emisyonlarını azaltıyor mu?
Franck Galtier: Yaşam döngüsü analizleri, biyo yakıtların petrol veya gazdan biraz daha az sera gazı yaydığını gösterse de, arazi kullanımını göz ardı ediyorlar. Biyo yakıt üretimi için ormanların yok edilmesi veya tarım arazilerinin genişletilmesi, genel dengeyi dramatik bir şekilde değiştiriyor. Arazi kullanımı ve ormansızlaşma dikkate alındığında, biyo yakıtlar petrol kadar veya daha fazla sera gazı yayabiliyor. Bu nedenle, biyo yakıtların her zaman emisyonları azalttığı iddiası yanıltıcıdır.
Enerji sektörü biyo yakıtlara ne kadar bağımlı?
Franck Galtier: Biyo yakıtlar, küresel enerji tüketiminin sadece %0,5'ini ve petrol tüketiminin %1,7'sini oluşturuyor. Bu nedenle, biyo yakıt üretimini azaltmanın enerji piyasaları üzerinde sınırlı bir etkisi olacaktır, ancak gıda piyasaları üzerindeki etkisi çok önemli olabilir.
Biyo yakıtların rolleri neden daha az tartışılıyor?
Franck Galtier: Lobicilik gücü ve enerji geçişi ile iklim gibi argümanların öne çıkması, biyo yakıtların gıda piyasaları üzerindeki etkisinin daha az tartışılmasına neden oluyor. Başlıca biyo yakıt üreten ve tüketen ülkeler arasında, bir gıda krizi sırasında biyo yakıtları azaltmak için koordineli bir mekanizma bulunmuyor.
Biyo yakıtlar uluslararası piyasalarda oynaklığı azaltmaya nasıl yardımcı olabilir?
Franck Galtier: Biyo yakıtlar için kullanılan emtialar, bir tür sanal stok görevi görebilir. Bir kriz sırasında bu arzın bir kısmının gıda veya yem yönüne yönlendirilmesi, fiyat artışlarını yavaşlatabilir. Politika yapıcılar, biyo yakıt üretimini sınırlayan tavanlar belirleyerek ve fiyatlar belirli bir eşiği aştığında gıda kullanımını önceliklendirerek bu mekanizmayı kullanabilirler.
Afrika kıtası biyo yakıtların fiyatlar üzerindeki etkisine ne kadar maruz kalıyor?
Franck Galtier: Afrika'da mısır ve bitkisel yağlar temel gıda maddeleridir. Biyo yakıt üretimi için bu ürünlerin kullanımının artması, Afrika hane halkı bütçelerindeki gıda harcamalarını olumsuz etkileyerek satın alma gücünü aşındırabilir. Afrika'da biyo yakıt tedarik zincirlerinin kontrolsüz genişlemesi, arazi üzerindeki baskıyı artırabilir ve gıda sistemlerini fiyat şoklarına karşı daha savunmasız bırakabilir.