Afrika'nın üçüncü büyük altın üreticisi Mali, ülkenin resmi olarak beyan edilen altın ihracat hacmi ile ithalatçı ülkelerin kaydettiği hacimler arasındaki büyük farkların yetkililer tarafından ortaya çıkarılmasının ardından, Afrika'nın en büyük altın üreticilerinden birinden milyarlarca dolarlık bir sızıntı olan kayıt dışı ticaretin boyutunu gözler önüne sererek, yaygın zanaatkar altın endüstrisini düzenlemek üzere yeni bir devlet kurumu başlattı.
Hükümet, yeni kurulan Malili Değerli Maddeler Ofisi'nin (Malian Office of Precious Substances) altın ve diğer değerli minerallerin ticaretini, özellikle zanaatkar ve küçük ölçekli madencilerden elde edilenleri merkezileştireceğini ve denetleyeceğini, Bamako'nun en önemli ihracat kalemi üzerindeki devlet kontrolünü sıkılaştırma çabalarını artırdığını belirtti.
Bu adım, Mali'nin ekonomisini destekleyen bir sektörden elde edilen kayıp gelirleri geri kazanmayı ve maden servetindeki devlet payını artırmayı amaçlayan, Afrika'nın en agresif madencilik reform programlarından birini yürütmesiyle birlikte geldi.
Hükümete göre, zanaatkar madencilik 350 ila 400 maden sahasında yaklaşık 2 milyon kişiyi istihdam ediyor, ancak üretilen altının büyük bir kısmı resmi ihracat kanallarına girmiyor.
Bu gayri resmi ticaret giderek daha maliyetli hale geldi. İsviçreli STK SWISSAID'in 2024 tarihli bir raporu, her yıl 30 ila 57 metrik ton Malili altınının resmi olarak beyan edilmeden ihraç edildiğini tahmin ediyor; bu da yıllık 1,98 milyar ila 3,77 milyar dolar arasında bir ticarete denk geliyor.
Rapor ayrıca, Mali'nin 2012 ile 2022 yılları arasında 13,5 milyar dolar değerinde yaklaşık 300 metrik ton beyan edilmemiş altın ürettiğini tahmin ediyor, bu da ülkenin on yılı aşkın süredir ihracat kazançları ve vergi gelirleri açısından milyarlarca dolar kaybettiğini gösteriyor.
Mali'nin Madencilik Reformunda Son Adım
Yeni düzenleyici kurum, Mali'nin madencilik endüstrisindeki kapsamlı reformun en son adımıdır.
Askeri liderliğindeki hükümet, 2023'te yeni bir madencilik kanunu kabul ettiğinden bu yana madencilere yönelik vergileri artırdı, madencilik projelerindeki devlet sahipliğini %20'den en az %35'e çıkardı, madencilik operasyonlarının denetimini güçlendirdi ve madencilik şirketlerinden ödenmemiş gelirler olarak yaklaşık 761 milyar CFA frangı (1,2 milyar dolar) tahsil eden denetimler başlattı.
Bu reformlar, aynı zamanda, Mali'nin en büyük altın madeni olan Loulo-Gounkoto kompleksini işleten Kanadalı madenci Barrick Mining ile uzun süren bir anlaşmazlığa yol açtı; iki taraf yeni kurallar üzerinde iki yıl süren bir çıkmazın ardından bir uzlaşmaya vardı.
Analistler, yeni kurumun oluşturulmasının, Mali'nin reform gündemini, endüstrinin ulusal üretime artan katkısına rağmen denetimin zayıf kaldığı büyük ölçüde gayri resmi zanaatkar sektörünün ötesine taşırdığını gösterdiğini belirtiyor.
Daha Geniş Bir Afrika Eğiliminin Parçası
Afrika genelinde hükümetler, yüksek emtia fiyatları ve kritik minerallere ve değerli metallere yönelik artan küresel talep karşısında maden kaynaklarından daha fazla değer elde etmeye yöneliyor.
Örneğin komşu Burkina Faso, kaçakçılığı önleme ve gelir toplama çabalarının bir parçası olarak zanaatkar altın ihracatı üzerindeki kontrolleri sıkılaştırdı ve sektördeki devlet katılımını güçlendirdi.
Uzmanlar, zanaatkar madenciliğin resmileştirilmesinin bir öncelik haline geldiğini söylüyor çünkü sektör küresel altın üretiminin %20'sinden fazlasını oluşturuyor ve 10 milyondan fazla insanın geçimini destekliyor, ancak çıktısının büyük bir kısmı resmi tedarik zincirlerinin dışında kalıyor.
Mali için, bu üretimin daha fazlasını resmi ekonomiye kazandırmak, hükümetin doğal kaynaklarından elde ettiği getiriyi en üst düzeye çıkarmayı amaçladığı bir zamanda kamu maliyesini önemli ölçüde artırabilir.
Ulusal istatistik kurumu Instat'ın resmi rakamları, Mali'nin beyan edilen altın ihracatının bir önceki yıla göre 1,61 trilyon CFA frangı (2,81 milyar dolar) iken 2025'te 2,75 trilyon CFA frangına (4,81 milyar dolar) yükseldiğini gösteriyor.
Güney Afrika, sevkiyatların %60,4'ünü oluşturan Mali'nin resmi olarak beyan edilen altın ihracatının en büyük varış noktası olmaya devam etti; onu %12,2 ile Birleşik Arap Emirlikleri ve %12,1 ile Avustralya izledi.
Ancak, zanaatkar altının milyarlarca dolarlık değerinin hala resmi kanalların dışında ülkeyi terk ettiğine inanılırken, yeni düzenleyicinin başarısı nihayetinde yaratılmasıyla değil, Afrika'nın en büyük gayri resmi altın pazarlarından birini resmi ekonomiye kazandırıp kazandıramayacağı ile ölçülecektir.