Özet: Yazar, Güney Afrika sermaye piyasalarının mevcut durumunu üzüntüyle değerlendiriyor. Otuz yıllık piyasa deneyimine dayanarak, JSE'nin (Johannesburg Menkul Kıymetler Borsası) bir zamanlar canlı ve küresel bir merkez olduğunu, ancak alınan yanlış kararlar sonucunda "çözülmenin ileri aşamalarındaki bir yerel sermaye piyasası" haline geldiğini belirtiyor. JSE Top 40 endeksindeki şirketlerin gelirlerinin büyük çoğunluğunun yurt dışından elde edildiğini ve bu durumun yerel ekonominin sağlığını yansıtmadığını vurguluyor. Şirketlerin borsadan çekilme (delisting) oranının artması ve emeklilik fonlarının offshore tahsis limitinin yükseltilmesi gibi faktörlerin piyasayı daha da zayıflattığını savunuyor. Yazar, offshore tahsis limitinin %30'a geri çekilmesi ve yurt dışı listelemelerin bu tahsis içinde sayılması gibi önerilerde bulunuyor.
Güney Afrika Sermaye Piyasalarına Ne Oldu?
Yazar, otuz yıllık piyasa deneyimine dayanarak Güney Afrika sermaye piyasalarının mevcut durumunu üzüntüyle değerlendiriyor. 1990'lardaki teknoloji patlaması, 2000'lerdeki gayrimenkul yükselişi ve emtia süper döngüsü gibi dönemlerde JSE'nin canlı bir küresel sermaye merkezi olduğunu hatırlatıyor. Ancak, alınan yanlış kararlar sonucunda piyasanın "çözülmenin ileri aşamalarındaki bir yerel sermaye piyasası" haline geldiğini belirtiyor.
JSE Top 40 Gerçekten Güney Afrika'yı Temsil Ediyor mu?
Yazar, JSE Top 40 endeksindeki şirketlerin gelirlerinin %80'inden fazlasının Güney Afrika dışından elde edildiğini vurguluyor. Naspers, Glencore, Richemont gibi şirketlerin küresel işletmeler olduğunu ve büyümelerinin yurt dışında belirlendiğini belirtiyor. Bu durumun, emeklilik fonlarının yerel piyasa aracılığıyla büyük ölçüde offshore ekonomik maruziyet kazandığı anlamına geldiğini ifade ediyor.
Şirketler Neden Borsadan Çekiliyor?
1990'larda 800'den fazla JSE listeli şirket varken, bugün bu sayının yaklaşık 280'e düştüğünü belirtiyor. Şirketlerin borsadan çekilme nedenleri arasında adil değerlemeler, yeterli likidite ve anlamlı büyüme sermayesine erişim gibi konularda JSE'nin yetersiz kalması gösteriliyor. Listelenmenin maliyetinin, sıkıştırılmış değerlemeler ve zayıf kurumsal talep karşısında haklı çıkarılamaz hale geldiği ifade ediliyor.
Offshore Tahsis Limitinin Etkileri Neler Oldu?
Şubat 2022'de Güney Afrika emeklilik fonları için offshore tahsis limitinin %30'dan %45'e yükseltilmesiyle, yurt dışına ek 800 milyar Raund çıkma yetkisi ve teşviki doğdu. Yazar, bunun JSE hisselerine olan talebin azalmasına, daha zayıf bir rand'a, Güney Afrika devlet tahvillerine ilginin azalmasına ve MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi'ndeki Güney Afrika ağırlığının aşınmasına yol açtığını belirtiyor. Yabancı yatırımcıların da son on yılda Güney Afrika tahvil ve hisselerinden önemli miktarda para çektiği ifade ediliyor.
Bu Durum Nasıl Düzeltilebilir?
Yazar, offshore tahsisinin %30'a geri dönmesi gerektiğini savunuyor. Yurt dışı listelemelerin bu tahsis içinde sayılması ve yeni akışların derhal revize edilmiş limitlere tabi olması gerektiğini belirtiyor. Mevcut portföylerin uyum sağlaması için on sekiz ay süre verilmesi gerektiğini ekliyor. Buna karşılık gelen bir önlem olarak, zorunlu varlıklar (prescribed assets) tartışmasının askıya alınmasını öneriyor. Bu adımların, işe yarayanın restorasyonu olduğunu vurguluyor.
Kaynak: CNBC Africa