Kenya Temyiz Mahkemesi, yerel olarak kayıtlı olmadığı gerekçesiyle daha düşük bir mahkemenin daha önce aldığı kararı bozarak, Hollandalı bir firmanın Kenya'daki bir borçlusunu takip etmesine izin verdi.
Temyiz mahkemesi, Stichting Rabobank Foundation'ın AVA Chem Limited'e karşı açtığı borç tahsilatı davasını yeniden başlattı. Bu karar, yabancı şirketlerin yerel kayıt olmadan da Kenyalı mahkemelerde dava açabileceği ve sözleşmeleri uygulayabileceği yönündeki 2025 tarihli bir Yüksek Mahkeme kararını pekiştiriyor.
Yabancı Şirketlerin Mahkemelere Erişimi Mesele Oldu
Anlaşmazlığın temelinde, Kenya'da kayıtlı olmayan yabancı bir şirketin Kenyalı mahkemelere erişiminin engellenip engellenmeyeceği ve Kenyalı bir şirkete sınır ötesi kredi sağlamanın Şirketler Yasası anlamında "Kenya'da iş yürütmek" anlamına gelip gelmediği sorusu yatıyordu.
Mahkeme, "Parlamento, kayıt dışı yabancı bir şirketin Kenya'da iş yürütmesini yasakladı. Ancak böyle bir şirketin dava açmasını, dava sürdürmesini, borç tahsil etmesini veya sözleşme uygulamasını yasaklamadı. Parlamento böyle bir dava engeli getirmek isteseydi, bunu açıkça belirtebilirdi." ifadelerini kullandı.
Mahkeme, mevcut bir yasal hakkın dava yoluyla uygulanmasının, iş yürütmekle aynı şey olmadığını vurguladı.
Finansal Destek Anlaşması ve Temerrüt
Anlaşmazlık, Ekim 2016'da imzalanan bir finansal destek düzenlemesinden kaynaklandı. Mahkeme kayıtlarına göre, Hollandalı bir kuruluş olan Stichting Rabobank Foundation, AVA Chem Limited'e 180.116 ABD Doları (23,31 milyon Şilin) tutarında finansal destek sağlamayı kabul etti.
Finansal Destek Anlaşması kapsamında, AVA Chem Ltd. yöneticisi Christopher Irungu Mwangi, şirketin yükümlülüklerini güvence altına almak için bir kefalet senedi aracılığıyla kişisel kefalet verdi. Vakıf, AVA Chem'in daha sonra geri ödeme yükümlülüklerinde temerrüde düştüğünü mahkemeye bildirdi.
Mwangi'nin şirketin borcunu kabul ettiği ve şirketin ödeme yapamaması durumunda kefaleti yerine getirmeyi kabul ettiği iddia edildi.
Dava Süreci ve İtirazlar
Borç ödenmeyince, Vakıf Eylül 2022'de Yüksek Mahkeme'de faiz ve masraflarla birlikte 230.868,51 ABD Doları (2,98 milyar Şilin) tutarındaki borcun tahsilatı için dava açtı.
Ava Chem, Vakfın kayıt dışı bir yabancı şirket olması nedeniyle dava açma yasal ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle ön itirazda bulundu.
Yüksek Mahkeme bu argümanı kabul ederek, Vakfın Şirketler Yasası'nın 974. Bölümü uyarınca kayıt yaptırmadığı için dava açma ehliyetinin bulunmadığına hükmetti ve davayı esasına girmeden reddetti.
Vakıf, Temyiz Mahkemesi'ne başvurarak, 974. Bölüm'ün kayıt dışı yabancı bir şirketin Kenya'da iş yürütmesini yasaklamasına rağmen, bu hükmün şirketin yasal kişiliğini kaybetmesini veya mahkeme nezdinde dava açma veya sürdürme hakkının engellenmesini öngörmediğini savundu.
Ayrıca, Kenya'da iş yürütüp yürütmediğinin, ön itiraz yoluyla doğru bir şekilde belirlenemeyecek olgusal bir mesele olduğunu ileri sürdü.
Buna karşılık davalılar, Vakfın finansal düzenleme yoluyla Kenya'da iş yürüttüğünü ve kayıt yaptırmadığı için dava açma ehliyetinin bulunmadığını savundu.
Temyiz Mahkemesi, yabancı şirketlerin mülkü koruma, iddiaları savunma, tahkim kararlarını uygulama, ihtiyati tedbir kararları alma veya uluslararası ticari işlemlerden doğan borçları tahsil etme gibi çeşitli nedenlerle Kenyalı mahkemelerine meşru olarak başvurabileceğini belirtti.
Kaynak: Business Daily Africa