Kenya'da kamu borcu geri ödemeleri ve emekli maaşları, Haziran 2026'ya kadar olan mali yılda ilk kez ülkenin yurt içi gelirlerinin yarısını tüketti. Bu durum, alınan kredilerin yükünü ve emekli kamu çalışanlarının geçimini sağlama maliyetini vurguluyor.
Borç ve emekli maaşlarının ödendiği Konsolide Fon Hizmetleri'nden (CFS) yapılan harcamalar, bir önceki yıla göre yüzde 49,8'den yüzde 51,8'e yükselerek vergi gelirlerinin yarısından fazlasını oluşturdu.
Kenya'da kamu borcu ve emekli maaşları gelirlerin ne kadarını tüketiyor?
Bu iki kalem, 2013/14 mali yılında vergi gelirlerinin yalnızca yüzde 18'ini oluşturuyordu. Bu artış, altyapı inşaatı ve hastanelerin ilaçla donatılması gibi kritik kalemler için devlet kaynaklarının yetersiz kalmasına neden oluyor.
Kenya Gelir İdaresi'nin (KRA) artan harcamalar karşısında gelir hedeflerini tutturmakta zorlandığı bir dönemde bu durum ortaya çıktı. Bu da artan borçlar karşısında bütçe açığını derinleştiriyor.
Ulusal Hazine'den yapılan açıklamada, "CFS harcamalarının gelire oranındaki keskin artış, artan borç servisi maliyetlerini, gelir açıklarını ve artan finansman ihtiyaçlarını yansıtıyor" denildi.
Açıklamada ayrıca, "2024/25 ve 2025/26 mali yılları döneminde, olağan gelirin neredeyse yarısı CFS harcamaları için kullanıldı, bu da kalkınma ve diğer öncelikli harcamalar için mali alanı önemli ölçüde azalttı" ifadeleri kullanıldı.
Kenya'da borç ve emekli maaşları harcamaları nasıl bir artış gösterdi?
2025/26 mali yılında emekli maaşları olağan gelirlerin yüzde 9,1'ini karşılarken, faiz maliyetleri yüzde 42,7'ye ulaştı.
Ulusal Hazine, yıl içinde borç için 1,067 trilyon Kenya şilini harcadı. Bunun 862,7 milyar şilini yurt içi faiz ödemeleri, 205 milyar şilini ise dış borç ödemeleri oluşturdu.
Bir önceki yıl hazine, borç servisi için 995,1 milyar şilin harcamıştı.
Ulusal Hazine'nin açıklarını kapatmak için yerel kredi piyasasına olan bağımlılığını artırmasıyla, yurt içi borçlardaki faiz maliyetleri sürekli olarak kredi geri ödeme maliyetlerinin en büyük bölümünü oluşturdu.
Ulusal Hazine, Haziran 2026'ya kadar olan dönemde 1,34 trilyon şilinlik açığını kapatmak için yurt içinde yüksek bir rakam olan 1,135 trilyon şilin borçlandı. Bir sonraki dış finansman 205,5 milyar şilin olarak gerçekleşti.
Kenya'da emekli maaşları için harcanan miktar ne kadar arttı?
Emekli maaşları konusunda ise vergi mükellefleri, emekli kamu çalışanlarını rahat ettirmek için 206,3 milyar şilin harcadı. Bu rakam, 2002'de 15 milyar şilin iken, bu dönemde en çok artan bütçe kalemlerinden biri haline geldi.
Yıllarca, 2021'e kadar, Kenya'daki kamu çalışanları emeklilik birikimlerine katkıda bulunmuyordu ve maaşları doğrudan vergilerden ödeniyordu.
Şimdi ise emekliliklerine bir fona katkıda bulunuyorlar, bu fon yatırım yapıyor ve hükümetin rolü aylık katkılarla sınırlı.
Ancak, katkı sağlanan şemanın emekli maaşı faturasını CFS hesabında azaltmaya başlamasının etkilerinin görülmesi on yıllar sürecek.
Emeklilik zaman bombasının bir kısmı, katkı sağlanan emeklilik şemasının başlatılmasındaki gecikmeler de dahil olmak üzere gerekli reformları hayata geçirme konusundaki hükümetin başarısızlığına bağlanıyor.
Hazine, gelirlerin hedeflerin altında kalmasıyla 2025/26 mali yılında GSYİH'nın yüzde 7,1'ine ulaşan artan mali açıklarını karşılamak için yıllar içinde borçlanmayı artırmak zorunda kaldı.
Kenya, 2018/19 mali yılından bu yana GSYİH'nın en az beş oranında mali açık veriyor.
2026/27 mali yılı açığının GSYİH'nın yüzde 5,5'i olarak tahmin edilmesine rağmen, Haziran 2030'a kadar GSYİH'nın yüzde 3,1'ine düşmesi bekleniyor.
Ancak Ulusal Hazine, büyük ölçüde planlanan mali konsolidasyon yolundan saparak Kenya'yı daha fazla borç yükü altına soktu. Artan mali açık, gelirlerin hedeflerin altında kalmasıyla birlikte geldi.
Borç servisi maliyetlerindeki artışla aynı dönemde GSYİH'nın vergi gelirleri payı da düştü.
Olağan gelirin GSYİH'ya oranı, 2013/14 mali döngüsünde yüzde 18,1 gibi yüksek bir seviyeden 2020/21 döngüsünde yüzde 13,9 gibi düşük bir seviyeye geriledi, ancak şu anda sadece yüzde 14,2'ye toparlanabildi.
Olağan gelirin oranının Haziran 2028'de yüzde 14,7'de düşük kalması bekleniyor.
Ulusal Hazine, "Olağan gelir nominal olarak artsa da GSYİH'nın payı olarak azaldı, bu da yurt içi gelir seferberliğini güçlendirme ihtiyacını vurguluyor" dedi.
Bu durumun, "vergi uyumluluğu açıkları, vergi harcamalarındaki artış ve düşük vergi geliri getiren tarım sektöründeki yüksek büyüme" ile ilişkilendirildiği belirtildi.
Kaynak: Business Daily Africa