Kenya'nın ana uluslararası havaalanını modernize etme planı, Hindistanlı milyarder Gautam Adani, Zimbabveli iş insanı Wicknell Chivayo, Çinli müteahhitler, işçi sendikaları, mahkemeler ve üst düzey hükümet yetkililerini içine alan ülkenin en tartışmalı altyapı projelerinden biri haline geldi.
Anlaşmazlığın merkezinde, Doğu Afrika'nın en yoğun havacılık merkezi olan Nairobi'deki Jomo Kenyatta Uluslararası Havaalanı'nın (JKIA) planlanan genişletilmesi yer alıyor.
Proje, maliyeti, sahiplik yapısı ve dahil olan şirketler hakkında rekabet eden iddiaların konusu haline geldi.
Havaalanı genişletmesi ilk kez ortaya çıktığından beri, Hindistan'dan Adani Group'u içeren önerilen bir ortaklıkla başlayan, ardından Çin liderliğindeki bir projeye kayan ve daha sonra Chivayo ile bağlantılı bir şirketin geliştirme ile ilişkilendirildiği iddialarına karışan bir dizi tartışmadan geçti. Her aşama, yeni siyasi tartışmaları, kamuoyu denetimini ve hükümet müdahalesini tetikleyerek, amiral gemisi altyapı yükseltmesi olması amaçlanan projeyi Kenya'nın en yakından izlenen projelerinden biri haline getirdi.
Adani'nin Çıkışından Chivayo Anlaşmazlığına
Tartışma ilk olarak 2024 yılında Kenya hükümetinin JKIA'yı genişletmek ve işletmek için Hindistan'ın Adani Group'u ile bir anlaşma yapmaya çalışmasıyla ortaya çıktı.
Yaklaşık 1,85 milyar dolar değerindeki teklif, şeffaflık, iş güvenliği ve önerilen 30 yıllık imtiyazın şartları hakkında endişelerini dile getiren işçi sendikaları, sivil toplum kuruluşları ve muhalefet politikacılarından güçlü bir muhalefetle karşılaştı.
Yasal itirazlar projeyi geçici olarak durdurdu ve ABD savcılarının Adani Group kurucusu Gautam Adani'yi rüşvet ve dolandırıcılık suçlamalarıyla iddianameye koymasının ardından kamuoyu denetimi yoğunlaştı. Bu iddiaları şirket reddetti.
Kasım 2024'te Başkan William Ruto, soruşturma kurumlarından ve ortak ülkelerden gelen yeni bilgilere atıfta bulunarak havaalanı anlaşmasının iptalini emretti.
Havaalanı destanı, bu yıl Çinli China Communications Construction Company (CCCC) liderliğindeki bir konsorsiyumun, havaalanının genişletilmesini üstlenmek için 2,9 milyar dolar (375 milyar Kenya şilini) değerinde bir sözleşme imzaladığına dair haberlerin ortaya çıkmasıyla yeni bir aşamaya girdi.
Haberlerde ayrıca, Zimbabveli iş insanı Wicknell Chivayo ile bağlantılı bir şirket olan IMC Construction Kenya'nın konsorsiyumun bir parçası olduğu iddia edildi ve bu durum Kenya'da yeni bir tartışma ve siyasi münazarayı alevlendirdi.
Chivayo'nun tartışmalara yabancı olmaması nedeniyle haberler büyük ölçüde yayıldı. Zimbabve'de, 172 milyon dolarlık Gwanda Güneş Enerjisi Projesi ve yolsuzluk iddiaları ile soruşturmaları tetikleyen tartışmalı bir seçim malzemeleri tedarik anlaşması da dahil olmak üzere siyasi olarak hassas hükümet sözleşmeleriyle sık sık bağlantılı olmuştur.
Chivayo tutarlı bir şekilde usulsüzlük iddialarını reddetti, ancak bu tartışmalar onu Zimbabve'nin en yakından izlenen iş insanlarından biri haline getirdi.
Kenya, Chivayo Ortaklığı İddialarını Çürütüyor
Ancak Kenya hükümeti hem bildirilen sözleşme değerini hem de Chivayo'nun iddia edilen katılımını şiddetle reddetti.
Perşembe günü yaptığı açıklamada, Ulaştırma Kabine Sekreteri Davis Chirchir, JKIA'nın genişletilmesinin maliyetinin, yaygın olarak bildirilen 375 milyar şilinin oldukça altında, 154,2 milyar Kenya şilini (1,2 milyar dolar) aşmayacağını söyledi.
Projenin büyük ölçüde kalkınma finansman kurumlarından kredi ile finanse edileceğini de sözlerine ekledi.
Chirchir, "Bu raporlarda adı geçen şirket (IMC Construction), bu ihale sürecine teklif veren olarak katılmamıştır ve bu projeyle hiçbir rolü, katılımı veya bağlantısı yoktur" dedi.
Ayrıca, tüm teklif verenlerin ortak girişimlerinin üyelerini açıklamaları gerektiğini ve "hiçbirinde söz konusu kuruluşun yer almadığını" belirtti.
Özellikle, IMC Construction hakkındaki iddiaları reddederken, bakan havaalanı genişletmesi için seçilen şirketi veya konsorsiyumu tanımlamadı ve projenin nihai yapısına ilişkin soruları yanıtsız bıraktı.
Çelişkili anlatılar, zaten tartışmalarla damgalanmış bir projeye bir belirsizlik katmanı daha ekledi.
Adani'nin rolü üzerine bir tartışma olarak başlayan şey, şimdi ihale, şeffaflık ve Doğu Afrika'nın en büyük altyapı yükseltmelerinden birinden kimin fayda sağlayacağına dair daha geniş sorulara yayıldı.