Afrika ülkeleri yapay zeka (YZ) stratejileri ve mevzuatları geliştirirken, Avrupa Birliği'nin (AB) modelini kopyalamak yerine kendi yerel bağlamlarını ve gerçeklerini dikkate alan, daha düşünülmüş bir yaklaşım benimsemelidir. Mevcut düzenleme çabaları, uygulama eksikliği ve yerel ihtiyaçlardan uzaklaşma gibi riskler taşımaktadır.
Mauritius'un 2018'de Afrika'nın ilk ulusal YZ stratejisini belirlemesinin ardından, bir düzineden fazla Afrika ülkesi benzer politikalar benimsedi. Afrika Birliği de kıtasal bir YZ stratejisi kabul etti. Kenya ve Etiyopya taslak YZ yasaları sunarken, Fas, Mısır ve Nijerya da YZ mevzuatı üzerinde çalışıyor. Bu durum, politika yapıcıların YZ'nin potansiyel risklerini yönetme gerekliliğine odaklandığını gösteriyor.
Daha Fazla Yasa, Daha Az Uygulama
Ancak, YZ politikalarını mevzuata dönüştürme çabası iki temel nedenden ötürü dikkatli değerlendirilmelidir. İlk olarak, kıtanın önceki teknoloji mevzuatının büyük ölçüde uygulanamadığı bir ortamda yeni bir dijital yasa katmanına gerçekten ihtiyacı olup olmadığı sorgulanmalıdır. Birçok Afrika ülkesi veri koruma yasaları çıkarsa da, denetleyici organlar kurulamamış veya yetersiz kaynaklarla çalışmaktadır. Bu durum, YZ mevzuatının da önceki stratejiler gibi kağıt üzerinde kalma riski taşıdığını göstermektedir.
Afrika Hukukunun Avrupa'ya Uyarlanması
İkinci endişe, YZ yasalarını şekillendirirken Avrupa standartlarına aşırı derecede güvenilmesidir. Kenya ve Etiyopya'nın YZ yasa taslakları, AB'nin risk temelli yaklaşımını benimsemektedir. Bu yaklaşım, YZ sistemlerini taşıdıkları riskin doğasına göre düzenlemeyi içerir. Ancak, Avrupa standartlarını Afrika'ya aktarmak, yerel bağlamları, çıkarları ve endişeleri göz ardı etme riski taşır. Veri koruma standartlarının etkili bir şekilde uygulanamamasının nedenlerinden biri de bu olabilir.
Afrika'da YZ düzenlemesi, düzenleyici modernliği gösterme zorunluluğundan doğmamalıdır. Olgun dijital pazarlar, iyi kaynaklara sahip düzenleyiciler ve haklarının bilincinde tüketici nüfusları için kalibre edilmiş yasalar, Afrika'nın kurumsal kapasitesi, gayri resmi veri akışları ve sınırlı nüfuslar tarafından tanımlanan bağlamlara temiz bir şekilde çevrilemez.
Düzenlemeyi Gerçekliğe Dayandırmak
Afrika ülkelerinin, YZ'nin kıtada gerçekte ne yaptığını veya yapabileceğini somut ve dürüst bir şekilde değerlendirmeye dayanan YZ yasalarına ihtiyacı vardır. YZ düzenlemesinin şekillendirilmesinden önce aşağıdaki temel sorular üzerine eleştirel bir düşünce süreci izlenmelidir:
Teknoloji şirketleri tarafından nasıl kullanılıyor? Kıtada bilgi ve yanlış bilgi nasıl yayılıyor?
Kamu hizmetlerinde nasıl kullanılıyor? Hükümetler YZ'yi sosyal koruma, polislik veya kamu yönetimi alanlarında kullandığında kimler fayda sağlıyor?
Veriyi kim kontrol ediyor? Büyük teknoloji şirketleri, Afrikalı kullanıcılar tarafından üretilen devasa veri kümelerini toplama ve işleme yeteneğine sahip. Bu genellikle çoğu kullanıcının ne okuduğu ne de anlamlı bir şekilde onay verdiği hizmet şartları altında ve Afrika düzenleyicilerine karşı çok az hesap verebilirlikle yapılıyor.
Zararları kim üstleniyor? Bu sistemler hata yaptığında risk kimin üzerine kalıyor?
Kimlerin çıkarları korunmuyor? Örneğin, YZ destekli içerik denetleme sistemleri, Afrika dillerinde ve yerel bağlamlarda yetersiz performans gösteriyor.
Moraturyumun Zorunlulukları
Afrika ülkeleri, sağlık hizmetleri de dahil olmak üzere farklı sektörlerde YZ'yi kullanıyor. Ancak bu, düzenleyici bir boşluk içinde gerçekleşiyor. Güçlü bir düzenleyici rejim yokluğunda, YZ'nin bireylere ve toplumlara önemli zararlar vermesi muhtemeldir.
YZ mevzuatı umut verici bir adım olabilirken, bu çaba henüz Avrupa parametrelerinin ötesine geçemeyen bir yaklaşıma sahip az sayıda ülkeyle sınırlı görünüyor. Politika yapıcılar, YZ risklerini anlamlı bir şekilde ele almak için daha düşünülmüş ve bağlamsallaştırılmış bir yaklaşım izlemelidir. O zamana kadar, sağlık hizmetleri gibi hassas alanlarda yüksek riskli YZ sistemlerinin kullanımına moratoryum ciddi olarak düşünülmelidir.